ارتقاي دانش و همراهي عمومی ضامن حفظ و توسعه منابع طبیعی

دسته: مقاله ها نمایش از چهارشنبه, 13 خرداد 1388 15:46 بازدید: 709

به جهان خرّم از آنم، که جهان خرم از اوست عاشقم بر همه عالم، که همه عالم از اوست

حکایت هستی چنین است که هر پدیده ای که در جهان هستی وجود دارد تابلوی اسامی زیبا و صفات نیکوی خداوند است.

گل زیباست، درخت زیباست، طبیعت زیباست، کوه، دریا و آسمان و همه موجودات که با زیبایی خود انسان را مسحور و مجذوب و مبهوت خود ساخته اند و می سازند، تجلّی گر صفات نیکو و زیبای خداوند عالم هستند و انسانهای الهی با اندیشه پاک و زیبایشان در هر یک از این پدیده ها برای رسیدن به خدا می اندیشند و در جزء جزء این موجودات، ذات پاک خداوند حکیم و قادر را به تماشا می نشینند. مصداق حال انسانهای الهی ژرف اندیش، این شعر زیبا است:
برگ درختان سبز، در نظر هوشیار هر ورقش دفتری است، معرفت کردگار
اما چرا در کشوری با مردم مسلمان هنوز شاهدیم که در برخی از مناطق تعدادی محدود از افراد به تخریب منابع طبیعی و قطع درختان می پردازند.
بررسی ها و ارزیابی های بعمل آمده چنین بیان می دارد که دلیل اصلی در خصوص برخی از این افراد، عدم شناخت از ویژگی ها و ارزشهای اقتصادی و زیست محیطی منابع طبیعی، آبخیزداری و درختان و گیاهان است.
می دانیم که هر چیزی بهاری دارد. بعنوان مثال: بهار طبیعت، ایّامی است که طبیعت حیات دوباره پیدا می کند. از ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن مجید، بعنوان بهار قرآن کریم یاد می شود، در ماهی که توجه به قرآن و مفاهیم آن بسیار بیشتر می شود. برای هر موضوع دیگری نیز، از ایامی بعنوان بهار یاد می شود.
در مبحث منابع طبیعی نیز انتظار است که بهار طبیعت، بهار منابع طبیعی باشد و سبب گردد تا پیوندی مستحکم بین مردم عزیز و مسئولین، جهت مدیریت بر عرصه هایی که به امانت و بر اساس قانون، مدیریت آن بر عهده سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری گذاشته شده است، ایجاد شود. پیوندی که زمینه های مشارکت فعّال مردم و مسئولین دستگاههای مختلف اجرایی و قوای قضایی و مقنّنه را فراهم سازد.
دلیل این انتظار، اطلاع رسانی و تبلیغاتی است که در ایّام درختکاری ( هفته منابع طبیعی و آبخیزداری) و در آستانه بهار طبیعت، در خصوص ارزشها و اهمیت این منابع انجام می شود. چرا که اعتقاد داریم به منظور برقراری هر چه قویتر پیوندها، لازم است شناخت لازم و کافی از منابع طبیعی داشته باشیم.
برای تحقق شناخت باید اطلاعات لازم را کسب نمود. هر چند مسئولین موظف به اطلاع رسانی هستند لیکن حق دسترسی به اطلاعات فراتر از یک تکلیف است و باید مردم عزیز نیز آن را مطالبه نمایند.
این اطلاعات و شناخت از منابع مختلف ذیل حاصل می شود:
- منابع علمی و دانشگاهی، منابع دینی، منابع حقوقی و قانون، و رفتار و گفتار
منابع علمی در خصوص اهمیت منابع طبیعی حکایت های بسیار ارزشمند دارند
شاید ارائه آماری مختصر بیانگر اهمیت چالش های عمده ی جهانی باشد: آماری که بسیار تکان دهنده است.
- سالانه 800 هزار نفر در جهان به دلیل آلودگی هوا می میرند. آلودگی هوا 11 برابر آلودگی آب و 16 برابر آلودگی غذا دارای اهمیت است.
- در صورت تداوم خشکسالی، تا سال 2020 برای بیش از یک سوم جمعیت جهان امکان تغذیه مشکل می شود.
- سالانه 100 هزار گونه گیاهی و جانوری در جهان منقرض می شوند و آمار تکان دهنده از این قبیل بسیار فراوان است. این در حالی است که 60 درصد اکسیژن مصرفی جهان توسط فضای سبز تامین می شود و برخی افراد، غافل از اهمیت درختان، آنها را قطع و یا به آنها آسیب می رسانند.
چالش های مهم منابع طبیعی در ایران
- فرسایش خاک در کشور بیش از 15 تن در هکتار و بیش از چهار برابر متوسط آسیاست.
- ظرفیت مراتع کشور 37 میلیون واحد دامی است. این در حالی است که 83 میلیون واحد دامی (2/2 برابر) در عمل از این مراتع چرا می کنند.
- میزان سرانه جنگل در ایران نسبت به متوسط جهانی کمتر است.
- بخش عظیمی از مساحت کشور به واسطه عدم مدیریت صحیح در گذشته تبدیل به بیابان و کویر شده است.
- آمار بارندگی متوسط در ایران کمتر از یک سوم میزان متوسط جهانی است.
آمار فوق نشان از اهمیت فوق العاده منابع طبیعی و ضرورت توجه خاص به آن دارد. ضمن آنکه باید توجه داشت که آثارهر اقدامی در هر نقطه از زمین بر کلّ جهان پدیدار می شود. نقل از دانشمندی که می فرماید " بال زدن پروانه در جنگل های برزیل اقلیم شرق آسیا را متأثر می سازد، به خاطر آنکه سبب جابجایی هوا هر چند به میزان اندک بر روی کره زمین می شود".
در منابع دینی توجه به منابع طبیعی بسیار یادآوری شده است :
در بیش از 1000 آیه از قرآن کریم به درخت و منابع طبیعی و اهمیت آن بطور مستقیم و غیر مستقیم اشاره شده است و اهمیت درختان در قرآن تا به حدی تصویر شده که قطع درختان در حکم قتل نفس و ایجاد فساد گرفته است.
احادیث و روایات فراوان از رسول خدا (ص) و ائمه اطهار علیهم السلام نیز در خصوص اهمّیت درختان و حفظ منابع زیستی نقل شده است.
حضرت محّمد (ص ) قطع شاخه ای از درختان را به منزله قطع بال فرشتگان ذکر
می فرمایند و در هنگام اعزام سپاهیان به جنگ، تأکید بر آن دارند که کودکان و پیران را نکشید و درختان را نیز قطع نکنید و به درختان آب بدهید. یعنی درختان دارای ارزش و اهمّیت قطع آنها در حدّ قتل نفس می باشد و روایات فراوان دیگر.
امام صادق علیه السلام نیز می فرمایند: درخت برای انسان آفریده شده است و او مکلّف است که، درخت بکارد و به درخت آب بدهد و ازآن مواظبت کند.
فرموده های معصومین علیهم السلام در خصوص اهمیت و ضرورت توجه به منابع طبیعی،گیاهان و درختان فراوان است که بیان آنها در این مقال نمی گنجد.
با توجه به اهمیت منابع طبیعی و درختان، تک تک افراد جامعه جهت حفظ و نگهداری از این منابع الهی مسئولند و با توجه به اینکه تخریب منابع طبیعی و قطع درختان به صورت مستقیم بر جان و حیات انسان ها تاثیر دارد وظیفه انسان مسلمان است که برای حفظ و احیای این منابع کوشا باشد. چرا که وظیفه هر مسلمان است تا نسبت به امور مسلمین احساس مسئولیت نماید.
حضرت رسول (ص) می فرمایند: هر کس نسبت به امور مسلمین بی تفاوت باشد مسلمان نیست.
قوانین برای حفظ حقوق عمومی و همگانی وضع می گردند
با عنایت به اهمیت موضوع حفاظت از منابع طبیعی، سه اصل 45، 48 و50 از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به این امر اختصاص یافته است.
همچنین قوانین دائمی خاص مرتبط با منابع طبیعی در سال های 1341(قانون ملی شدن جنگلهاو مراتع کشور)، 1346( قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع با اصلاحات بعدی آن)، 1354( قانون اراضی مستحدث ساحلی)، 1363(قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه های مرزی)، 1365(قانون مرجع تشخیص اراضی موات و ابطال اسناد آن)، 1367 قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون حفاظت وبهره برداری از جنگلها و مراتع)، 1371 (قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی کشور) و در قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی و سایر قوانین به مانند قانون الحاق کشور جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیونهای زیست محیطی سازمان ملل متحد بیابانزدایی، تنوع زیستی و تغییر اقلیم و ... تصویب و مستند فعالیت های این بخش است.
درسایر قوانین جاری ایران اسلامی نیز با توجه به اهمیت منابع طبیعی برای حفاظت، احیاء، توسعه و بهره برداری از این منابع وهمچنین برخورد با متخلّفین و تشویق محافظین، قوانینی مصوب و مستند اجرا می باشد.
امّا اعتقاد مجامع کارشناسی و متخصصان بر این است که هرچند در قوانین متعدد به منابع طبیعی پرداخته شده است امّا این قوانین کفایت ندارند و نیازمند بهینه سازی و تغییر، متناسب با روزگار امروز و فردا میباشند وباید با تدوین و تصویب قانونی جامع، مشکلاتی که از ناحیه قانون متوجه منابع طبیعی و آبخیزداری است را مرتفع نمود.
بر اساس اخبار تحصیل شده در این خصوص قانون جامع ای پیشنهاد شده و در دستور کار مجلس شورای اسلامی است كه انتظار است در اسرع وقت به نتيجه بيانجامد.
- با عنایت به اهمیت منابع طبیعی، درختان و تاثیرات آن بر حیات نسل حاضر و
نسل های آینده انتظار است ملت شریف و عزیز ایران اسلامی به فرمان خدا و رسولان الهی و وجدان خود عمل نموده و با درک مسئولیت عظیمی که در قبال جان خود و دیگر همنوعان دارند، جهت حفاظت، احیاء و توسعه منابع طبیعی مسئولین امر را همراه و یاور باشند.
توجه به فرمان رسول خدا (ص) که می فرمایند:
هرگاه عمر جهان به آخر رسیده و قیامت بخواهد قیام کند و عالم بخواهد منقرض شود و در دست یکی از شما نهالی باشد چنانچه به قدر کاشتن آن فرصت دارد، باید آن را بکارد و از فرصت باقی مانده استفاده نماید.
نشان از اهمیت بسیار بالا و ارزشهای درخت و درختکاری دارد.
احادیث مذکور، حضور شکوهمند هموطنان در مراسم روزهای هفته ی منابع طبیعی و غرس عاشقانه نهال و زندگی شادمانه و شورانگیز خانواده ها با رعایت کامل الگوهای دوستی با طبیعت، در دامن طبیعت، در روز طبیعت نشان از آن دارد که مردم شریف مطّلع از ارزش های اقتصادی، زیست محیطی، ارزشهای غیر بازاری و غیر تجاری و آگاه از اهمّیّت و نقش وجود درخت وسبزه وگیاهان و منابع طبیعی در حفظ وسلامت زندگی بشر امروز و نسلهای بشری در حفاظت از این منابع ارزشمند حتّی جلوتر از مسئولین قرار دارند و با رفتار شایسته با منابع طبیعی عموم مردم و مسئولین را بر این اهمیت متذکر می شوند و به رعایت حقوق عمومی و همگانی در خصوص آبخیزها و منابع طبیعی دعوت می کنند.
امید است یکا یک ما و شما عزیزان و مسئولین با درک این ارزش ها و اهمّیّت والای منابع طبیعی، با متولیان امر برای حفظ و حراست و احیای این منابع ارزشمند متّحد و همراه شویم تا با حفاظت از منابع طبیعی، توسعه پایدار، سلامت جامعه و شکوفایی هرچه بیشترایران اسلامی را شاهد باشیم.

مصطفي نوري – سايت پيام سبز- سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور