بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
- توضیحات
- دسته: مقاله ها
- نمایش از سه شنبه, 07 ارديبهشت 1389 12:20
- بازدید: 1642
خلاصه
در این مقاله سعی شده است كه در ابتدا با بیان اهمیت اقتصادی گیاهان دارویی و بعد معرفی خصوصیات و دلایل لزوم ایجاد یک شبکه بازاریابی و بحث در پیرامون توانایی تحول این شبکه در تمام زمینه های گیاهان دارویی، الگویی قابل اعتماد برای نقش پذیری این صنعت در توسعه پایدار را ارئه دهد. از خصوصیات این شبکه میتوان به فرهنگ سازی برای اعتماد به گیاهان دارویی در زمینه مصرف و تولید - نیاز سنجی در تولید، فرآوری، تحقیقات علمی و بازار- ایجاد اشتغال مولد- توزیع عادلانه سود بین ارکان این شبکه- جلوگیری از رانت- بیمه محصولات-تربیت متخصص از طریق تعریف پروژه برای دانشکده های مرتبط است. این شبكه همچنین با جمع كردن توانهای نهفته كشاورزان، متخصصان و تجار، میتواند در معاملات بینالمللی حضور یافته و برای كشور بسیار ارزآور گردد. پیشنهاد میگردد تولیت این شبکه بر عهده بانک کشاورزی باشد.
مقدمه
مقدمه
گیاهان دارویی یكی از بزرگترین مواهب خداوند است و ایران بهدلیل موقعیت مناسبی كه از نظر ذخائر فیلوژنتیكی (بیش از ٧٠٠٠ گونه دارویی) و آب و هوایی (١١ اقلیم از ١٣ اقلیم جهان) و جغرافیای سیاسی كه دارد، قادر است به جایگاه مهمی در بازار جهانی این صنعت دست یابد. بازاریابی عملیاتی از تجارت است كه جریان كالا یا خدمات را از تولید كننده به مصرف كننده هدایت میكند. این عملیات در مورد محصولات كشاورزی شامل مراحلی چون نیاز سنجی بازار و در صورت نیاز ترویج، ارائه مشاوره علمی و مالی، تضمین خرید، ذخیرهسازی محصول، فرآوری و حمل و نقل است. بهطوری كه تولید كننده واقعی با درآمد بیشتر و مصرف كننده نهایی با قیمتی نازلتر با یكدیگر ارتباط پایدار برقرار نموده و سطح رفاه جامعه افزایش میآید. حساسیت بازاریابی وقتی برای محصولات كشاورزی-دارویی محرز میشود که بدانیم هر دو از نظر اقتصادی كشش ناپذیرند و مسایل تکنیکی چون زمان و کیفیت تولید، حجم مصرف و روش فرآوری، سامانههای حد واسط (انتقال و ذخیره سازی) خط مشی مدیریتی را تعیین مینماید. اوج كارآمدی یك بازاریابی موفق زمانی است كه فرهنگ سازی و افزایش مصرف در سطح عامه مردم از طریق ترویج و نه تبلیغات انجام گیرد.
مواد و روشها
به گزارش پروفسور واتمن (رئیس آزانس فدرال حفاظت محیط زیست آلمان) (١) میزان صادرات و واردات گیاهان دارویی در کشورهای صنعتی در دهه 1990 به ترتیب متعلق به چین و هنگ کنک است و میزان کل مبادلات به ٣/٢ میلیارد دلار بالغ میشود.
ازدیاد حجم مصرف گیاهان دارویی درچند دهه اخیر(طبق گزارشها) نقش بازاریابی را اذعان میكند(۲). با توجه به توانهای مذكور در وهله اول به نظر میرسد كه كشور ایران میبایست موقعیت ممتازی در بازارهای جهانی داشته باشد، اما اطلاعات واصله از مركز توسعه صادرات گیاهان دارویی ایران موید این مهم نیست(٣).
استاندارد نبودن و عدم كنترل كیفی و كمی داروهای گیاهی، نبود بازار داخلی مناسب بهدلیل عدم تجویز پزشكان و سیستم توزیع نا مناسب (عطاریها) و عملكرد ضعیف برخی از تجار ایرانی، ضعف در فنآوری و تهیه داروهای گیاهی بدلیل عدم آگاهی زارعان از اصول صحیح کشت و بهرهبرداری، خشك كردن، سیستم بستهبندی، انبارداری و انبارسازی، ضعف در اطلاع رسانی و نبود صنایع تبدیلی در مناطق مختلف رویش گیاهان و مهمتر اینكه این صنعت دارای هیچ متولی خاص و دلسوزی نبوده و عدم هماهنگی بین سازمانی به این سوء مدیریت قوت میبخشد. بسیاری از توانائیهای كشور در پس موانع و مشكلات عدیدهای پنهان ماندهاند. اهم این مشكلات ریشه در عدم وجود برنامه جامع و ملی دارد که به تبع مدیران كشور با این مساله به صورت استراتژیك برخورد نمی كنند. هر سازمان و ارگانی در عمل بر مبنای نیاز سنجی و اولویتهای درون سازمانی اقدام به فعالیت میكند كه نتیجه آن كارهای پراكنده و تكراری است و نتایجی موضعی و كمرنگ به همراه دارد. بهعلاوه اكثر قراردادهای بسته شده در این صنعت به نفع كارخانه است و در نهایت اینكه بهدلیل عدم اعتماد زارعان به پیشنهاد این مراكز فشار بر عرصههای طبیعی زیاد میشود که خود بحثی مفصل را میطلبد. از سوی دیگر هرچند حضور بخش خصوصی برای مدیریت این شبکه از نظر مدیریتی آرمانی به نظر میرسد، ولی شاید بهتر باشد برای جلوگیری از ایجاد رانت سازمانهایی نیمه دولتی بهعنوان هسته مرکزی این آژانس بازاریابی فعالیت كنند و این شرکتهای خصوصی که از کمکهای دولتی بهرهمند هستند، در زمینههای مختلف با این هسته مركزی به تبادل اطلاعات و خدمات و کالا بر اساس تعرفههای منصفانه بپردازند. این زمینه شامل همكاری بازاریابی كارخانههای فرآوری و بسته بندی برای اعلام نیاز همكاری شركتهای خصوصی برای ترویج، بستن قرارداد با زارعان، ارائه مشاورههای علمی و مالی، بیمه محصولات و غیره برای تامین نیاز است. هزینههای بازاریابی باید از سوی کارخانجات پرداخت شود،علت این گونه اختصاص سود اینست كه فرآوردههای دارویی از گیاهان قیمتی بالاتر و گاها بسیار بالاتر از خود آن گیاهان به صورت تر و یا خشك است از سوی دیگراین شبکه بدلیل فعالیت در عرصه بین المللی برای کارخانجات سودی سرشار را به همراه خواهد داشت. به نظر میرسد عملکرد این سیستم
بسیارگران است كه تمام قسمتهای ذینفع به صورت كاملا منصفانه به ادامه فعالیت اقتصادی علاقه نشان میدهند. در عرصه بین المللی باید به استانداردهای جهانی توجه شود و با توجه به ذخائر فیلوژنتیکی غنی موجود، تحولی علمی در اصول کشت و فراوری و دارویی گیاهان لازم به نظر میرسد که میتواند هزینههای خود را بهعنوان بودجهای با حداقل ثابت و بسته به سود شبکه تامین نماید.
ازدیاد حجم مصرف گیاهان دارویی درچند دهه اخیر(طبق گزارشها) نقش بازاریابی را اذعان میكند(۲). با توجه به توانهای مذكور در وهله اول به نظر میرسد كه كشور ایران میبایست موقعیت ممتازی در بازارهای جهانی داشته باشد، اما اطلاعات واصله از مركز توسعه صادرات گیاهان دارویی ایران موید این مهم نیست(٣).
استاندارد نبودن و عدم كنترل كیفی و كمی داروهای گیاهی، نبود بازار داخلی مناسب بهدلیل عدم تجویز پزشكان و سیستم توزیع نا مناسب (عطاریها) و عملكرد ضعیف برخی از تجار ایرانی، ضعف در فنآوری و تهیه داروهای گیاهی بدلیل عدم آگاهی زارعان از اصول صحیح کشت و بهرهبرداری، خشك كردن، سیستم بستهبندی، انبارداری و انبارسازی، ضعف در اطلاع رسانی و نبود صنایع تبدیلی در مناطق مختلف رویش گیاهان و مهمتر اینكه این صنعت دارای هیچ متولی خاص و دلسوزی نبوده و عدم هماهنگی بین سازمانی به این سوء مدیریت قوت میبخشد. بسیاری از توانائیهای كشور در پس موانع و مشكلات عدیدهای پنهان ماندهاند. اهم این مشكلات ریشه در عدم وجود برنامه جامع و ملی دارد که به تبع مدیران كشور با این مساله به صورت استراتژیك برخورد نمی كنند. هر سازمان و ارگانی در عمل بر مبنای نیاز سنجی و اولویتهای درون سازمانی اقدام به فعالیت میكند كه نتیجه آن كارهای پراكنده و تكراری است و نتایجی موضعی و كمرنگ به همراه دارد. بهعلاوه اكثر قراردادهای بسته شده در این صنعت به نفع كارخانه است و در نهایت اینكه بهدلیل عدم اعتماد زارعان به پیشنهاد این مراكز فشار بر عرصههای طبیعی زیاد میشود که خود بحثی مفصل را میطلبد. از سوی دیگر هرچند حضور بخش خصوصی برای مدیریت این شبکه از نظر مدیریتی آرمانی به نظر میرسد، ولی شاید بهتر باشد برای جلوگیری از ایجاد رانت سازمانهایی نیمه دولتی بهعنوان هسته مرکزی این آژانس بازاریابی فعالیت كنند و این شرکتهای خصوصی که از کمکهای دولتی بهرهمند هستند، در زمینههای مختلف با این هسته مركزی به تبادل اطلاعات و خدمات و کالا بر اساس تعرفههای منصفانه بپردازند. این زمینه شامل همكاری بازاریابی كارخانههای فرآوری و بسته بندی برای اعلام نیاز همكاری شركتهای خصوصی برای ترویج، بستن قرارداد با زارعان، ارائه مشاورههای علمی و مالی، بیمه محصولات و غیره برای تامین نیاز است. هزینههای بازاریابی باید از سوی کارخانجات پرداخت شود،علت این گونه اختصاص سود اینست كه فرآوردههای دارویی از گیاهان قیمتی بالاتر و گاها بسیار بالاتر از خود آن گیاهان به صورت تر و یا خشك است از سوی دیگراین شبکه بدلیل فعالیت در عرصه بین المللی برای کارخانجات سودی سرشار را به همراه خواهد داشت. به نظر میرسد عملکرد این سیستم
بسیارگران است كه تمام قسمتهای ذینفع به صورت كاملا منصفانه به ادامه فعالیت اقتصادی علاقه نشان میدهند. در عرصه بین المللی باید به استانداردهای جهانی توجه شود و با توجه به ذخائر فیلوژنتیکی غنی موجود، تحولی علمی در اصول کشت و فراوری و دارویی گیاهان لازم به نظر میرسد که میتواند هزینههای خود را بهعنوان بودجهای با حداقل ثابت و بسته به سود شبکه تامین نماید.
نتایج و بحث
وجود چنین سیستم منظم بازاریابی از همان مرحله اول یعنی كاشت تا فرآوری و فروش بر اساس برنامهای اصولی است كه مطابق با نیاز بازار بوده و ریسك تولید به حداقل میرسد و از سوی دیگر چنین شبكهای با فرهنگسازی میتواند نیاز بازار را بر اساس تواناییهای سیستم تولید تغییر دهد. در كل در بحث توسعه پایدار این مهم باید مورد توجه قرار گیرد كه اولا تمام اجزای درگیر به اندازه سهمشان در انجام فرایندذینفع شوند و ثانیا این سود نه از فروش ثروت كه از تولید واقعی است كه در یك سیستم توسعه پایدار بوجود میآید و نقش بازاریابی همانا مدیریت مناسب این توانایی بالقوه است.
