منابع طبيعي ايران
- توضیحات
- دسته: مقاله ها
- نمایش از دوشنبه, 17 فروردين 1388 12:30
- بازدید: 693
مقدمه
تنوع انواع گوناگونخاک در ایران که هر کدام ازآنها برای ایجاد یک محیط طبیعی و یا گیاهان غالب ویژه مفید به نظر میرسند و وجودآب و هواهای گوناگون در این سرزمین وسیع و نیز واقع شدن در مجاورتدریایمازندران در شمال و همچنین کرانههای خلیج فارس و دریای عمان در جنوب، پستی وبلندیها وتوپوگرافی ویژه ایرانوضعی را بوجود آوردهاست که بتوان به انواع مختلف گیاهان و جانوران گرمسیری، معتدل سردسیری در ایراناشاره نمود. بسیاری از نقاط ایران به استثنای قسمتهایی چند از جمله کرانه دریای خزر و غرب کشور، از دیدگاه منابع طبیعی و ثروتی منابع گیاهی و جانوری، ذخیرههای آبدر تنگناهای شدید قرار دارد.
ویژگیهای کرانه دریای خزر
در کرانههای دریای خزر آب و هوای معتدل از نوعمدیترانهای یا شبه مدیترانهایتوام با بارندگی فراوان و محبوس شدن در بین دریا و دامنههای شمالی البرز ،جلگههای رسوبی بسیار حاصلخیز و مستعد رابنا نهاده است. جنگلها ، مراتع و زمینهای حاصلخیز برای باغداری وزراعت همه ، نشانههایی از ویژگیها وتوانهای طبیعی این سرزمین زرخیز است که تنها 4 درصد از خاک کشورمان را شامل میشود.
منابع جنگلی ایران
جنگلها از جمله مهمترین ثروتهای طبیعی ایران هستند و هم اکنون با وسعتی به مراتب کمتر از چند دهه گذشته استقرار دارند.جنگلهای ایران در شمال در حد متراکم و در دیگر نقاط به صورت پراکنده مشاهده میشوند که در اینحال گرانبهاترین جنگلهای ایران در گیلان، مازندران و استان گلستان یافت میشود. ایرانیان باستان ، جنگل و پوشش گیاهی را منشا خیر و برکت میدانستند. زیرا منابع جنگلی سرمایهای سرشار هستند که نیازهای انسانها را برآورده میکنند.
علاوه بر جنگلهای شمال، در منطقه غروب و جنوب غرب و حتی شمال شرق ایران میتوان شاهد وجود جنگل بود. منتها جنگلهای تنک و پراکنده که البته با جنگلهای کرانههای شمالی قابل مقایسه نیستند. در این میان جنگلهای غرب و جنوب غرب ایران که درختان غالب آنهابلوط است، پس ازجنگلهای شمال، حائز اهمت هستند. حفظ و حراست جنگلهای ایران از اهمیت زیادی برخوردار است باید نسبت به تداوم و شکوفایی آنها کوشا باشیم.
علاوه بر جنگلهای شمال، در منطقه غروب و جنوب غرب و حتی شمال شرق ایران میتوان شاهد وجود جنگل بود. منتها جنگلهای تنک و پراکنده که البته با جنگلهای کرانههای شمالی قابل مقایسه نیستند. در این میان جنگلهای غرب و جنوب غرب ایران که درختان غالب آنهابلوط است، پس ازجنگلهای شمال، حائز اهمت هستند. حفظ و حراست جنگلهای ایران از اهمیت زیادی برخوردار است باید نسبت به تداوم و شکوفایی آنها کوشا باشیم.
اهمیت جنگل
از هر هکتارجنگلهای شمالی سالانه تا 20 میلیون متر مکعبچوب بدست میآید. از موارددیگر اهمیت جنگل ،محافظت از خاک است. اصولا در یک ناحیه ارتباط تنگاتنگی بین جنگل و پوشش گیاهی آن بافرسایش خاک وجود دارد. از سوی دیگر ، جنگل در اعتدال آب و هوایی نقش اساسی ایفا میکند. بطور کلی پوشش گیاهی و بویژه جنگلهابه عنوان ریه تنفسی محیط زیست که برای بسیاری ازباکتریها و قارچهای تکسلولی و نیز برخی از حشرات مضر، خطرناک است.
مراتع ایران
در زمینه مراتع در ایران در مراکز علمی و پژوهشی، سخن بسیاراست. ولی محافظت از این منابع ثروتی و طبیعی باید به صورت جدی و عملی صورت گیرد. بطور کلی مرتع به زمینی گفته میشود که در فصلی ازسال مورد استفاده دامها قرار میگیرد. به واقع از گستره مراتع ایران آمار قابل پذیرشی دردست نیست. بطور کلی کیفیت مراتع را از لحاظ کیفیت پوشش مورد بررسی قرار میدهند. مراتع عالی کشور یک درصد ، مراتع خوب 5 درصد ، مراتع متوسط 14 درصد و باقیمانده مراتع ضعیف یازمینهای عاری ازپوشش گیاهی را شامل میشوند.
علت گستردگی مراتع نامرغوب ایران
زیاد بودن مراتع نامرغوب ایران بواسطه آب و هوای خشک کشور و استقرار کمربند پرفشار جنب گرمسیری در فصل گرم و نیزدخالت بیرویه انسان است. این در حالی است که 5/1 خاک ایران ازکویرو زمینهای بیحاصل و بایر پوشیده شدهاست. البته متخصصان منابع طبیعی که از ایران بازدید کردهاند گزارشهایی در خصوص وضعیت به مراتب بهتر پوشش گیاهی در ایران دادهاند.
اهمیت مراتع
مراتع کشورمان اگر چه در قسمت اعظم خاک ایران ، کیفیت قابل ملاحظهای ندارند، ولی بسیار ارزشمند هستند. ارزش مراتع تنها از دیدگاه تغذیه دام وتولید فرآوردههای دامی و لبنی نیست، بلکه اهمیت آنها از لحاظ یک پوشش مفید است که در تثبیت خاک و جلوگیری ازفرسایش عمل مینماید. بطور کلی اهمیت مراتعرا میتوان به این ترتیب بیان کرد. تنظیم گردش آب در طبیعت ، ایجاد فضای سبز در لطیف کردن هوا ، تامین غذا و مامن برای حیات وحش بویژه پرندگانش ، تامین علوفه موردنیاز دام ، تولید محصولاتی از قبیلگیاهان دارویی ، صنعتی و ... .
منابع طبیعی آبهای ایران
از جمله مهمترین عوامل حیاتیمحیط زیست ،آب است. در واقع برای توسعه یک کشورآب و مطالعه آن اهمیت زیادی دارد.
منابع آبی و بارش در ایران
میانگین بارش سالانه کشورمان240 میلیمتراست (حدود 3/1 میانگین بارندگی کره زمین) که این خود میتواند ارزشهای حیاتی را به بار آورد. میانگین ریزشهای جوی کشور بین 400-370 میلیارد متر مکعب درسال برآورده شده که از این میزان 300 متر مکعب در قسمتهای کوهستانی و دامنههابیشتر به صورت برف نازل میشود و ارزش زیادی رادر آبدهی رودخانهها به صورت دایمی و فصلی ، چشمهسارها تفاوتها و نیز منبع اصلی تغذیهآب زیرزمینی است.
یکی از منابع کشورمان به آب رودهای کشورهای همسایه مربوط میشود که به ایران وارد میشوند. اترک، ارس، هریرود، هیرمنداز کشورهای ترکمنستان ، ترکیه و افغانستان سرچشمه میگیرند. که به دریای خزر ، خلیج فارس و دریای عمان و به دریاچههاو رودهای داخلی میریزند. این آبها در تداوم سفرههای آب زیرزمینی اهمیت زیادی دارند. متاسفانه در دو دهه اخیراستفاده از آبهای زیرزمینی وحفر بیرویه چاهها، افت آب را تا حد زیادی باعث شده است.
