سیمای منابع طبیعی استان خراسان جنوبی
- توضیحات
- دسته: سيماي منابع طبيعي
- نمایش از پنج شنبه, 16 آبان 1387 12:29
- بازدید: 908
خراسان جنوبي در يك نگاه:
1- موقعيت جغرافيايي:
خراسان جنوبي، بعنوان شرقيترين استان ايران با مساحتي معادل 95388 كيلومتر مربع (برابر نقشه تقسيمات سياسي استان) 5/8 درصد از مساحت و 0/9 درصد جمعيت كشور را بخود اختصاص داده است.
اين استان از شرق با 462 كيلومتر مرز مشترك با كشور افغانستان، از شمال به استان خراسان رضوي، از غرب به استانهاي يزد و كرمان و از جنوب به استان سيستان و بلوچستان محدود ميشود.
خراسان جنوبي داراي هفت شهرستان (بيرجند، قائنات، فردوس، درميان، سرايان، سربيشه و نهبندان)،21 شهر، 18 بخش، 48 دهستان و 2872 آبادي (1815 آبادي داراي سكنه) ميباشد.
2- جمعيت:
بر اساس آخرين سرشماري کشور، جمعيت استان در سال 1385، بالغ بر 636420 نفر بوده است که حدود 0/9 درصد جمعیت کشور را بخود اختصاص میدهد.
بررسي روند تغييرات جمعيتي در مناطق شهري و روستايي استان نشان ميدهد كه حدود 48/6 درصد از جمعيت استان در روستاها و مناطق گستردهاي از نوار مرزي سكونت داشته و 51/4 درصد در شهرها سكونت دارند. 0/2 درصد را جمعیت غیرساکن تشکیل میدهد.
جمعيت شهرستان بيرجند 240894 نفر، معادل 37/85 درصد از جمعيت كل استان ميباشد. نرخ رشد جمعيت نيز برابر 1/61 درصد بوده است.
استان با دارا بودن 5/78 درصد از جمعيت كل كشور، كمترين تراكم نقاط جمعيتي كشور با رقمي معادل 6/6 نفر در كيلومتر مربع را دارد.
جمعيت شهرنشين استان براساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 85، بالغ بر 326695 نفر بوده كه رتبه 17 نرخ شهرنشيني با رقمي معادل 51/4 درصد نسبت به نرخ 68/4 درصدي شهرنشيني در كشور، متعلق به اين استان است.
3- اشتغال:
براساس گزارشهاي مركز آمار ايران، ميزان جمعيت فعال استان در سال 1385 برابر 247181 نفر بوده و در نتيجه اجراي طرحهاي اشتغالزا، نرخ بيكاري استان از 16 درصد در ابتداي تقسيم استان (سال 1383) به 12/9 درصد در سال 1385 كاهش يافته است.
سهم اشتغال استان در بخشهاي عمده اقتصادي در سال 1383 (ابتداي تشكيل استان) به ترتيب در كشاورزي، صنعت و معدن و خدمات، 42 درصد، 28 درصد و 30 درصد بوده كه در سال 1385 به 34 درصد، 31 درصد و 35 درصد تغيير يافته است. كاهش نزولات آسماني و تداوم خشكسالي، سبب كاهش شديد اشتغال در بخش كشاورزي و جهش اشتغال در بخش خدمات گرديده است. بدليل در حال ساخت بودن بيش از 75 درصد طرحهاي صنعتي جديد استان، تركيب اشتغال در بخش صنعت و معدن رشد كمتري داشته كه پيشبيني میشود تا پايان سال 1388، اين رقم به بيش از 35 درصد افزايش پيدا كند.
4- كشاورزي و آب:
برابر آخرين آمار اعلام شده (سال زراعي 85-84) سطح زير كشت محصولات آبي 55044 هكتار و سطح زير كشت محصولات ديم 117208 هكتار ميباشد كه از نظر وزني محصولات زراعي با 119297 هكتار سطح زير كشت 636514 تن و محصولات باغي با 56864 هكتار سطح زير كشت 80614 تن را به خود اختصاص داده است.
سطح زير كشت محصولات زراعي 68% و محصولات باغي 32% ميباشد. همچنين استان در توليد محصولات زرشك، عناب و زعفران به ترتيب مقامهاي اول تا سوم كشور را داراست.
از طرفي موقعيت جغرافيايي و شرايط آب و هوايي استان به گونهاي است كه درجه حرارت و تبخير بالا و بارندگي و ريزشهاي جوي بسيار پائين آن هم با پراكنش نامناسب و خصوصيات منحصر به فرد (رگبارهاي موضعي و با شدت بالا) منابع آبي استان را با بحران جدي مواجه نموده است.
برابر آخرين اطلاعات و آمار اخذ شده منابع تأمين كننده آب استان عبارتند از قنات، چشمه و چاه كه تعداد و حجم آبدهي آنها به ترتيب عبارتند از:
- - قنات با تعداد 4174 رشته با حجم آبدهي 250/99 ميليون مترمكعب
- چشمه با تعداد 1339 دهنه با حجم آبدهي 48/93 ميليون مترمكعب
- چاه با تعداد 2747 حلقه با حجم آبدهي 768/17 ميليون مترمكعب
همچنين در خصوص سدسازي و مهار سيلاب و ذخيره نزولات آسماني وضعيت استان را ميتوان در قالب سدهاي در حال بهرهبرداري، ساخت و مطالعه به شرح ذيل مورد بررسي قرار داد:
سدهاي در حال بهرهبرداري استان هفت سد، شامل سد شهيد پارسا، سد حاجيآباد، سد برون، سد شوسف، سد چهار فرسخ، سد سرند و سد سلم آباد ميباشد كه حجم كل آب قابل استحصال (بر مبناي طراحي) معادل 15/21 ميليون مترمكعب ميباشد.از آب مهار شده اين سدها جهت مصارف كشاورزي و زيست محيطي استفاده ميشود.
در بخش سدهاي در دست ساختمان نيز تعداد چهار سد شامل سد سياهو، سد اسديه (رزه)، سد فرخي و سد حصار سنگي در حال ساخت ميباشدكه حجم آب قابل استحصال (بر مبناي طراحي) 49/53 ميليون مترمكعب ميباشد. همچنين سدهاي بندان، مشوكي، ماهيرود، دهك و تيغدر نهبندان از جمله سدهاي در دست مطالعه در استان ميباشد.
5- دام و شيلات:
استان خراسان جنوبي داراي 3/3 ميليون واحد دامي است كه از اين ميزان تعداد 2/9 ميليون واحد دامي سبك (گوسفند و بز) وابسته به مرتع و 0/4 ميليون واحد دامي سنگين (شتر، گاو و گوساله) بوده كه از تراكم 0/36 واحد دامي در هكتار برخوردار ميباشد.
اصليترين توليدات دامي استان گوشت قرمز (با توليد 21190/2 تن)، گوشت مرغ (با توليد 3485/6 تن)، شير خام (با توليد 110300/28 تن) و پشم (با توليد 1602/34 تن) ميباشد.
مرغداريهاي صنعتي موجود در استان عبارتند از مرغ گوشتي شامل 389 واحد با ظرفيت 4872550 قطعه در دوره، مرغ تخمگذار شامل 13 واحد با ظرفيت 249400 قطعه در دوره و مرغ مادر گوشتي شامل يك واحد با ظرفيت 226000 قطعه ميباشد.
دامداريهاي صنعتي استان عبارتند از گاو شيري شامل 129 واحد با ظرفيت 3964 رأس، گوساله پرواري شامل 84 واحد با ظرفيت 4580 رأس و بره پرواري شامل 59 واحد با ظرفيت 15300 رأس ميباشد.
تعداد استخرهاي پرورش در استان شامل 120 مزرعه با مساحت 40/24 هكتار و ميزان توليد ماهيان گرم آبي 156/3 تن و ميزان توليد ماهيان سرد آبي 112/1 تن ميباشد.
6- شبكه راههاي ارتباطي:
براساس آخرين اطلاعات و آمار اخذ شده وضيت شبكه راههاي ارتباطي استان در سه بخش ارتباطات جادهاي، ريلي و هوايي را در سال 1386 ميتوان به شرح ذيل مورد بررسي قرار داد.
طول راههاي اصلي استان مجموعاً 678 كيلومتر و طول راههاي فرعي مجموعاً 3632 كيلومتر ميباشد. به عبارتي مجموع راههاي اصلي و فرعي استان برابر 4310 كيلومتر ميباشد كه 66/7 درصد راههاي مذكور را انواع راههاي آسفالته تشكيل ميدهد و مابقي راهها شني ميباشد.
در كنار جادههاي اصلي و فرعي، جادههاي روستايي به جهت جمعيت بهرهبردار، طول و پراكندگي جغرافيايي و ... از اهميت ويژهاي برخوردار ميباشد. از مجموع 9029 كيلومتر راه روستايي استان، 2973 كيلومتر راه آسفالته، 2881 كيلومتر راه شوسه روستايي و 3175 كيلومتر نيز راه خاكي ميباشد.
در بخش ريلي نيز در استان هيچگونه مسير ريلي و راه آهن وجود ندارد كه با توجه به حجم بالاي توليدات معدني استان و هزينه بالاي حمل اين كالا به ساير نقاط كشور از طرفي بهرهمندي به عنوان مسير ترانزيتي كالا از شمال و جنوب كشور و كشورهاي افغانستان و پاكستان ميتواند نقش فعال را ايفا نمايد. اگر چه در طي چند سال اخير اقداماتي به منظور مطالعه و امكان سنجي اجراي مسير ريلي در استان انجام گرفته و در حال انجام ميباشد.
همچنين در بخش ارتباطات هوايي كه به جهت موقعيت ارتباطي استان و دوري از مراكز عمده شهري كشور از اهميت فوق العادهاي برخوردار ميباشد. فرودگاه بيرجند به عنوان تنها فرودگاه استان از اهميت ويژهاي برخوردار ميباشد كه برابر آخرين اطلاعات و آمار اخذ شده تعداد پروازهاي استان ساليانه 1487 پرواز با تعداد 53750 نفر مسافر ورودي و 54822 نفر مسافر خروجي ميباشد.
7- انرژي:
افزايش جمعيت مناطق مسكوني و صنعتي در استان و نياز روز افزون داخلي به انواع مختلف انرژي، از جمله نفت، گاز و برق سبب گرديده تا گسترش خطوط انتقال انرژي يكي از الزامات زيربنايي توسعه باشد.
در استان يك نيروگاه گازي در قاين و 4 نيروگاه ديزلي در بيرجند، قاين، فردوس و نهبندان به ترتيب با قدرت عملي 51 و 33 مگاوات ساعت وجود دارد. به عبارتي ميتوان گفت مجموع ظرفيت توليد نيروگاههاي استان 84 مگاوات ساعت ميباشد كه توسط دو خط 400 كيلو ولت شادمهر قاين و 400 كيلو ولت تربت جام قاين تأمين ميشود. همچنين استان داراي 14 پست 132 كيلو ولت با مجموع ظرفيت 540 مگاولت آمپر ميباشد.
مجموع تعداد مشتركين برق استان در سال 1386 برابر 199919 مشترك بوده كه از اين مقدار 171209 مشترك خانگي با 23/7 درصد برق مصرفي توليد شده، 6194 مشترك عمومي با 11/4 درصد برق مصرفي، 1595 مشترك كشاورزي با 40/4 درصد برق مصرفي، 1467 مشترك صنعتي با 19/7درصد برق مصرفي، 17824 مشترك تجاري با 3/8 درصد برق مصرفي و 1630 مشترك متفرقه با يك درصد برق مصرفي ميباشد.
در رابطه با مصرف فرآوردههاي نفتي استان نيز برابر آخرين آمار اخذ شده نوع و ميزان مصرف مواد سوختي را ميتوان بدين شرح شامل بنزين 190597 مترمكعب – نفت سفيد 205259 مترمكعب- نفت گاز 378495 مترمكعب و نفت كوره 164275 مترمكعب ذكر نمود.
